Dệt may Bangladesh: Cuộc chiến sinh tồn trước áp lực chi phí và cạnh tranh

Ngành dệt may Bangladesh hiện đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng khi chi phí vận hành leo thang và đơn hàng sụt giảm, buộc quốc gia này phải tìm kiếm các thỏa thuận thương mại mới.

Trong nhiều thập kỷ, Bangladesh từng là “công xưởng may mặc” của thế giới nhờ lợi thế nhân công rẻ. Tuy nhiên, cục diện hiện nay đã thay đổi hoàn toàn. Sự kết hợp giữa bất ổn địa chính trị, lạm phát chi phí đầu vào và sự trỗi dậy mạnh mẽ của các đối thủ cạnh tranh đang đẩy ngành công nghiệp mũi nhọn này vào thế khó.

Cú sốc chi phí và bóng ma địa chính trị

Những biến động tại Vùng Vịnh, đặc biệt là tình trạng gián đoạn nguồn cung nhiên liệu do xung đột, đã tạo ra một hiệu ứng domino lên toàn bộ chuỗi cung ứng. Theo ông Shah Mohammad Mohit, Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc O’Dell Group, chi phí sản xuất của doanh nghiệp đã tăng vọt từ 12-15%. Đáng ngại hơn, chi phí vận chuyển nội địa từ thủ đô Dhaka đến cảng Chittagong đã tăng hơn gấp ba lần, khiến biên lợi nhuận bị bào mòn nghiêm trọng.

Không chỉ dừng lại ở chi phí, niềm tin tiêu dùng tại các thị trường trọng điểm như Mỹ và EU đang suy giảm. Khi người tiêu dùng phương Tây thắt chặt chi tiêu, các đơn hàng giảm dần, khiến doanh nghiệp Bangladesh không thể chuyển phần chi phí tăng thêm sang phía khách hàng mà phải tự gánh chịu.

Khi vị thế “ông lớn” bị lung lay bởi Việt Nam và Ấn Độ

Một thực tế phũ phàng là xuất khẩu dệt may của Bangladesh đã ghi nhận mức sụt giảm liên tiếp trong 8 tháng. Đỉnh điểm là vào tháng 3 với mức giảm sâu tới 19,4%. Một cột mốc đáng báo động là vào năm 2025, lần đầu tiên sau 5 năm, kim ngạch xuất khẩu dệt may của quốc gia này đã bị Việt Nam vượt mặt.

Sự tụt hậu này không chỉ đến từ các yếu tố khách quan mà còn từ sự linh hoạt hơn của Ấn Độ và Việt Nam trong việc ký kết các hiệp định thương mại tự do (FTA) và nâng cấp chuỗi giá trị sản phẩm. Trong khi đó, Bangladesh vẫn đang vật lộn với bất ổn chính trị trong nước và nguy cơ mất đi các ưu đãi dành cho quốc gia kém phát triển (LDC).

Phao cứu sinh từ Chính phủ và các Hiệp định thương mại

Sau cuộc bầu cử tháng 2, chính phủ của Thủ tướng Tarique Rahman đã nỗ lực bơm 25,65 tỷ Taka (khoảng 206,94 triệu USD) để hỗ trợ xuất khẩu. Tuy nhiên, theo ông Mohammad Hatem, Chủ tịch Hiệp hội Dệt kim Bangladesh, những khoản hỗ trợ tiền mặt từ 0,3-10% giá trị hàng hóa chỉ là giải pháp ngắn hạn. Ngành dệt may cần một chiến lược dài hơi hơn, bao gồm việc bãi bỏ thuế 10% đối với hỗ trợ xuất khẩu và nới lỏng nhập khẩu nguyên liệu.

Điểm sáng từ thị trường Nhật Bản

Trong số các thỏa thuận mới, hiệp định với Nhật Bản được đánh giá là thành công nhất. Với 7.379 mặt hàng (bao gồm may mặc) được miễn thuế, Bangladesh kỳ vọng sẽ bứt phá doanh thu tại thị trường hiện đang đóng góp khoảng 1 tỷ USD mỗi năm này.

Bài toán hóc búa với thị trường Mỹ và EU

Thỏa thuận với Mỹ mang lại lợi ích khi giảm thuế đối ứng từ 37% xuống 19% (ngang bằng Việt Nam và Ấn Độ). Tuy nhiên, điều này đi kèm với điều kiện khắt khe về nguồn gốc nguyên liệu từ Mỹ, gây rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng vốn phụ thuộc lớn vào Trung Quốc và Ấn Độ. Thêm vào đó, các điều khoản hạn chế ký kết với các nền kinh tế “phi thị trường” có thể ngăn cản Bangladesh gia nhập RCEP.

Đối với EU, Hiệp định Hợp tác (PCA) là bước đệm quan trọng để duy trì ưu đãi thuế sau khi Bangladesh chính thức rời khỏi nhóm LDC vào tháng 11. Tuy nhiên, chuyên gia Fahmida Khatun cảnh báo rằng PCA không mang lại ưu đãi tức thì. Nếu không cải cách hạ tầng cảng biển, thủ tục hải quan và chuyển dịch sang sợi tổng hợp, Bangladesh sẽ mất lợi thế cạnh tranh tuyệt đối vào tay các đối thủ đã có FTA với EU.

Góc nhìn chuyên gia: Cải cách hay là chết?

Nhìn từ góc độ kinh tế vĩ mô, Bangladesh không thể mãi dựa vào lợi thế nhân công rẻ hay các ưu đãi thuế tạm thời. Để thực sự phục hồi, quốc gia này cần một cuộc cách mạng về năng suất và hạ tầng. Việc đầu tư vào công nghệ dệt sợi tổng hợp và tối ưu hóa logistics từ Dhaka đến Chittagong là yêu cầu cấp bách để giảm chi phí vận hành.

Liệu những thỏa thuận thương mại mới có đủ sức cứu vãn ngành dệt may Bangladesh trước sự vươn lên mạnh mẽ của Việt Nam và Ấn Độ? Câu trả lời nằm ở tốc độ cải cách nội tại của chính phủ và doanh nghiệp Bangladesh trong 1-2 năm tới.

Bạn nghĩ sao về khả năng cạnh tranh của dệt may Việt Nam so với Bangladesh trong tương lai? Hãy chia sẻ ý kiến của bạn ở phần bình luận bên dưới!